Auteur: Marlies Tobias

  • Yogatherapie tussen praktijk en onderzoek

    Yogatherapie tussen praktijk en onderzoek

    Wat yoga bij Long COVID kan betekenen en wat we nog niet weten

    Afgelopen augustus presenteerde ik tijdens het internationale ISLC-PAIS-congres1 in Amsterdam de resultaten van ons praktijkonderzoek naar een achtweeks programma Yoga & Mindfulness voor mensen met Long COVID. Tussen artsen en onderzoekers vertelde ik over een programma dat in de yogastudio ontstond, voor mensen bij wie zelfs een rustige oefening al te veel kon zijn.

    Tijdens het congres ontving ik de Michael Chapman Early Career Award voor mijn wetenschappelijke bijdrage. Die erkenning bevestigde dat vragen uit de yogapraktijk ook in wetenschappelijk onderzoek thuishoren. Wat kan Yoga & Mindfulness betekenen bij Long COVID, voor wie is deze aanpak geschikt en welke vragen roept dit op voor yogatherapie?

    Onderzoek begint in de praktijk

    In 2022 las ik een oproep van de Vereniging Yogadocenten Nederland over yoga bij Long COVID. Voordat ik een programma ontwikkelde, sprak ik met meer dan vijftig mensen. Zij vertelden over vermoeidheid, pijn, concentratieproblemen en een sterk wisselende belastbaarheid. Luisteren kwam vóór het kiezen van oefeningen. Daarna ontstond het programma Yoga & Mindfulness.

    In een groot Nederlands onderzoek onder mensen die bij C-support waren aangemeld, rapporteerde 84% post-exertionele malaise (PEM): een verergering van klachten na lichamelijke, cognitieve of emotionele inspanning, soms pas uren of dagen later. Daarom zijn energiemanagement en pacing belangrijk.23

    Dat verandert de uitgangspunten van een yogales. Langzaam bewegen, rekken of rustig doorademen is niet automatisch veilig. Alleen de intensiteit verlagen is onvoldoende. Ook duur, houding, prikkels en hersteltijd moeten worden afgestemd. De praktijk vraagt om observeren, doseren en opnieuw beoordelen.

    Pauzeren telt als deelnemen

    Sinds 2023 begeleid ik achtweekse groepen Yoga & Mindfulness; inmiddels zijn meer dan twintig reeksen afgerond. De ene deelnemer maakt een kleine beweging, een ander blijft liggen en volgt alleen de adem. Een oefening overslaan of eerder stoppen zijn volwaardige keuzes. Pauzeren telt als deelnemen. De reactie tijdens én na de les is belangrijker dan de vorm van de oefening.

    Dat raakt aan wat Jon Kabat-Zinn beschrijft in Mindfulness Meditation for Pain Relief. Mindfulness is niet gericht op het laten verdwijnen van pijn, maar op een andere verhouding tot de ervaring. We nemen lichamelijke gewaarwordingen, gedachten en emoties waar zonder alles meteen op te lossen of te beoordelen. Een mens is meer dan wat er niet goed functioneert.4

    Een yogales hoeft daardoor niet opnieuw een herstelproject te worden. Niet steeds testen hoeveel je kunt of iedere sensatie beoordelen als vooruitgang of achteruitgang. Soms is er beweging, soms meditatie of diepe rust. Soms hoeft er niets gerepareerd te worden. Ahimsa, het yogische beginsel van niet-schaden, betekent dat de oefening de mens volgt, niet andersom.

    Wat de resultaten laten zien

    De uitkomsten laten vooruitgang zien, ook in lichamelijke klachten. Tijdens de reeks daalden de gemiddelde wekelijkse zelfrapportages van vermoeidheid, pijn en benauwdheid, terwijl de stemming verbeterde. Van de 25 deelnemers met een complete eindevaluatie meldden 21 een betere kwaliteit van leven. In de pilot van 2023 steeg de ervaren energie direct na de lessen gemiddeld van 2,2 naar 2,7 op een vijfpuntsschaal.5

    We weten alleen niet in hoeverre het programma deze veranderingen heeft veroorzaakt. Er was geen controlegroep, de vragen verschilden tussen cohorten en de uitkomsten waren grotendeels zelfgerapporteerd. De evaluatie bewijst daarom niet dat het programma Long COVID behandelt of herstel veroorzaakt. Vervolgonderzoek moet uitwijzen voor wie het veilig en passend is, welke onderdelen bijdragen en wat we betrouwbaar kunnen meten.

    Tussen care en cure

    Yoga & Mindfulness is een groepsprogramma, geen individuele yogatherapie. De werkwijze raakt wel aan belangrijke principes van yogatherapie: niet de diagnose of een vast protocol staat centraal, maar de persoon en diens reactie op de oefening. Dezelfde oefening kan de ene dag steunend zijn en de volgende dag te veel. Yoga vervangt geen medische diagnostiek of behandeling.

    De eerste gegevens gaan vooral over care: kwaliteit van leven en omgaan met ziekte. Dat is geen bijzaak of troostprijs zolang genezing uitblijft. De lessen bieden ruimte om signalen te herkennen, rust toe te laten en keuzes te maken die passen bij de mogelijkheden van die dag. Ook rust, verbinding, plezier en betekenis zijn waardevolle uitkomsten. Een mens valt niet samen met lichamelijke mogelijkheden, symptomen of een diagnose.

    “Een yogales hoeft daardoor niet opnieuw een herstelproject te worden.”

    Over cure kunnen we op basis van dit onderzoek niets zeggen. We weten nog onvoldoende welke processen yoga en mindfulness beïnvloeden en of het programma iets verandert aan het ziekteverloop. Onderzoek naar oorzaken en behandelingen blijft noodzakelijk. Daar ligt voor mij de plaats van yogatherapie: individuele begeleiding die niet probeert medische behandeling te vervangen, maar ondersteunt bij het leven dat ondertussen geleefd wordt. Het groepsprogramma past enkele van dezelfde principes toe, binnen de grenzen van een groepssetting. Beide vragen om een werkwijze die geworteld is in yoga, afgestemd op de persoon en geen grotere claims doet dan de gegevens dragen. Onderzoek kan ons helpen veiliger, preciezer en eerlijker te werken.

    Misschien blijft juist daar de kern van yoga zichtbaar: waarnemen zonder direct te forceren, oplossen of beoordelen. Dat is niet alleen relevant bij Long COVID. Iedere yogabeoefenaar kan onderzoeken wat er gebeurt wanneer de mat even geen plek voor verbetering is, maar een plek om aanwezig te zijn bij het leven zoals het zich aandient.

    De award voelde niet als een eindpunt. Hij bevestigde dat onderzoeksvragen uit een yogastudio thuishoren in het internationale wetenschappelijke gesprek. Diezelfde zorgvuldigheid bepaalt hoe ik yogadocenten opleid: technieken kennen, goed observeren, verantwoord aanpassen en een mens nooit reduceren tot een houding, klacht of diagnose.

    Over de auteur

    Marlies Tobias is yogadocent, opleider, E-RYT 500 en oprichter van Yoga Academy You Are The Buddha in station Breda. Ze heeft meer dan tien jaar ervaring met het leiden van yoga teacher trainings, waarvan drie jaar als lead teacher in de Verenigde Staten. Ze leidt de VYN- en Yoga Alliance-erkende 200-uursopleiding en volgt de masteropleiding Yoga aan Vivekananda Yoga University.

    Yoga Teacher Training 2027

    Wil je leren hoe je yoga zorgvuldig en verantwoord afstemt op de persoon voor je? De vrijdaggroep van de Yoga Teacher Training 2027 is vol. Voor de zondaggroep zijn nog plaatsen beschikbaar. Deze groep start bij minimaal zes deelnemers, met als beoogde startdatum 10 januari 2027. De erkende 200-uursopleiding verbindt yogafilosofie, asana, adem, meditatie, anatomie en zorgvuldig lesgeven in een kleine groep. Bekijk het programma en meld je aan via www.youarethebuddha.com/ytt

    1 https://islc-pais.org

    2 C-support & Erasmus MC, Post-COVID: impact op gezondheid, het dagelijks leven en zorggebruik – Uitkomsten van 2 jaar onderzoek (2024), onderzoek onder 7.750 bij C-support aangemelde deelnemers; zie ook C-support, “Over post-COVID”, https://kennis.c-support.nu/over-post-covid/.

    3 World Health Organization, Clinical management of COVID-19: living guideline (2023), hoofdstuk 24, Topic 6: Post-exertional symptom exacerbation. De WHO adviseert onder meer energiebesparende technieken zoals pacing en waarschuwt tegen vaste stapsgewijze opbouw bij PESE.

    4 Jon Kabat-Zinn, Mindfulness Meditation for Pain Relief: Practices to Reclaim Your Body and Your Life (St. Martin’s Essentials / Sounds True, 2023).

    5 Marlies Tobias & Geertruid Marres, “Practice-Based Evaluation of an 8-Week Yoga and Mindfulness Program for People with Long COVID”, ISLC-PAIS Conference 2026, poster 27, Abstract Book, p. 184.