Categorie: Reportages

Door Paul Vrenken

In maart 2026 start Blindenmassage in Gambia een opleidingsproject voor blinde en slechtziende mensen, waarin zij worden opgeleid tot professioneel masseur. Ook in Nederland en Spanje zijn er opleidingsmogelijkheden.

Voorbij het idee van beperking

Blindheid wordt in onze samenleving vaak benaderd vanuit wat iemand níet kan. Wat ontbreekt. Wat gecompenseerd moet worden. In mijn werk als massage opleider en docent lichaamswerk heb ik echter iets anders ervaren.

Wanneer het zicht wegvalt, verdiepen vaak andere vermogens zich. Tastzin wordt verfijnder. Aandacht wordt scherper. Aanwezigheid wordt vanzelfsprekend. Niet als spiritueel concept, maar als dagelijkse realiteit. Bewustzijn wordt belichaamd, en is niet meer primair visueel.

Deze kwaliteiten zijn geen abstracte idealen; het zijn concrete, trainbare vaardigheden. En precies daar ligt hun kracht binnen massage en lichaamswerk.

Bewezen naar werk toe

Dit project in Gambia staat niet op zichzelf. Sinds 2012 geef ik een massage opleiding aan mensen met een visuele beperking. Eerder ontwikkelde en begeleidde ik drie vergelijkbare opleidingstrajecten op Aruba, Curaçao en Bonaire. In alle gevallen werden blinde en slechtziende deelnemers opgeleid tot professioneel masseur. 

In Nederland heb ik een blinde mevrouw opgeleid tot docent. Bianca werkte al jaren als voetreflexzone therapeute en masseur en heeft dezelfde passie en gedrevenheid, zodat ze geweldig aansloot bij Blindenmassage Nederland. Zij heeft vorig jaar succesvol haar eerste blinde en slechtziende klanten in individuele trajecten opgeleid. Ze gaat dit jaar zelfs een eerste groepstraining in Noord Holland geven.

De uitkomst van de verschillende trajecten is helder: afgestudeerden zijn daadwerkelijk aan het werk, verdienen hun eigen inkomen en worden serieus genomen als vakmensen. De projecten haalden lokale krant, radio en televisie — niet vanwege het “inspirerende verhaal”, maar omdat ze een ander perspectief boden op arbeidsparticipatie en inclusie.

Wat deze trajecten hebben laten zien, is eenvoudig maar fundamenteel:
als deze mensen professioneel worden opgeleid en begeleid, krijgen zij de mogelijkheid om juist door hun ‘beperking’ boven anderen uit te stijgen en succesvol als masseur te gaan werken. Er ontstaat echte zelfstandigheid.

Tastzin als intelligentie

Binnen het Buddhisme en yoga spreken we over “prajna”: een diepere vorm van weten die ontstaat door directe ervaring. Innerlijke wijsheid. Tastzin is zo’n vorm van intelligentie. Een blinde of slechtziende masseur “weet snel” wat hij of zij voelt. Het is subtiel en voortdurend afgestemd.

Een goede masseur luistert met zijn handen. Hij voelt spanning, beweging, temperatuur en reactie. Blinde masseurs blijken hierin vaak uitzonderlijk sterk. Hun aandacht wordt niet afgeleid door wat ze zien; ze zijn volledig aanwezig bij wat er onder hun handen gebeurt.

Wanneer deze natuurlijke gevoeligheid wordt gecombineerd met anatomische kennis, ethiek en professionele structuur, ontstaat een vorm van vakmanschap die diep resoneert — zowel bij de cliënt als de behandelaar.

Yoga en lichaamswerk als fundament

Een belangrijk onderdeel van dit project is dat de deelnemers voorafgaand aan de fysieke training een 10-weekse online training volgen. Deze training bestaat uit yoga en lichaamswerk, speciaal ontwikkeld voor de blinde en slechtziende (toekomstige) masseurs.

Yoga en Tai Chi vormen voor mij de basis van goed massagewerk. Niet als techniek, maar als lichaamsintelligentie:

• leren gronden
• leren bewegen vanuit ontspanning
• leren werken met adem en aandacht
• leren aanwezig zijn zonder te forceren

Voor blinde en slechtziende deelnemers is deze benadering bijzonder passend. Het lichaam leren ze eerst om beter mee om te gaan, met zachte strekkingen, uitleg over anatomie, fascia, ontspanning, meridianen, concentratie, etcetera. Op die manier wordt hun eigen lichaam een betrouwbaar instrument dat ze inzetten bij de behandelingen. Want ik geloof er in, dat het niet alleen de massage technieken zijn die het verschil maken, maar ook de “energie” van de persoon die de massage geeft. 

Van hulp naar handelingsvermogen

Veel projecten rondom mensen met een beperking blijven steken in zorg en ondersteuning. Hoe goedbedoeld ook, dit kan onbedoeld juist afhankelijkheid versterken. Dit project kiest bewust voor een andere insteek: beroepsvaardigheid en handelingsvermogen.

Zinvol werk verandert niet alleen iemands inkomen, maar ook hoe iemand zichzelf ziet en gezien wordt. Een vak geeft identiteit en een tevreden gevoel. Inkomsten geven keuzevrijheid. Professioneel werk geeft waardigheid.

In Gambia zijn de kansen op werk voor blinde en slechtziende mensen beperkt. Nog veel beperkter dan in bijvoorbeeld Nederland. Dit project wil een realistisch alternatief bieden: een duidelijk pad naar vakmanschap, werk en eigen inkomen.

Waarom Gambia?

Via Jolanda van Groots reizen kwam ik in aanraking met de GOVI, de instantie die zich inzet voor mensen met een visuele beperking in Gambia. Het was direct een vertrouwd gevoel. Kippenvel toen we over het onderwerp begonnen te praten. Er leefde al een tijdje de wens om mensen te gaan opleiden tot masseur bij het schoolhoofd van GOVI. 

Gambia kent een sterke gemeenschapszin en een cultuur waarin aanraking en nabijheid vanzelfsprekend zijn. Tegelijkertijd is toegang tot beroepsopleidingen voor mensen met een visuele beperking schaars.

Door samen te werken met een lokale organisatie voor blinden wordt het project ingebed in de gemeenschap. Het doel is niet afhankelijkheid van buitenlandse expertise, maar het opzetten van een overdraagbaar en lokaal verankerd opleidingsmodel. Ondertussen zijn 9 deelnemers geworven door GOVI, die nu de online trainingen zijn beginnen te volgen. Bijzonder leuke bijkomstigheid is dat mijn oudste dochter Angela mee zal gaan als assistent. Angela is al vanaf haar 4e levensjaar meegenomen in de (kinder)yoga lessen en heeft altijd interesse getoond in yoga, Tai Chi, massage en ging in Nederland ook al mee als assistent. 

Een yoga visie op werk

In de yogafilosofie is werk niet alleen economisch, maar ook spiritueel. Karma yoga leert ons dat handelen, wanneer het gebeurt vanuit aandacht en integriteit, een vorm van beoefening kan zijn.

Massage, beoefend vanuit aanwezigheid, sluit hier naadloos op aan. Het is werken zonder jezelf te verliezen, dienen zonder jezelf weg te cijferen. Voor veel blinde masseurs is deze vorm van belichaamde aandacht geen concept, maar dagelijkse realiteit. Iets dat ze snel en met veel liefde omarmen.

Dit project bevindt zich precies op dat snijvlak: yoga, lichaamswerk en sociale inclusie — niet als ideaal, maar als praktijk.

Een uitnodiging

Dit artikel is geschreven aan het begin van het traject in Afrika. De echte verhalen moeten nog ontstaan. De uitdagingen zullen zich aandienen. De resultaten zijn niet gegarandeerd, maar wel realistisch.

Wat nu al duidelijk is: zinvol werk is één van de krachtigste vormen van inclusie die we hebben. En aanwezigheid, iets wat we zo voorop stellen als yoga beoefenaars, is niet afhankelijk van zicht.

Misschien nodigt dit project uit tot een bredere vraag:

en wil ik weer terug komen op de vraag in de eerste alinea: wat gebeurt er wanneer zien met de ogen geen optie is? De andere zintuigen worden gescherpt, en wellicht gaan we zelfs meer ‘zien’.

Ik ben heel benieuwd naar wat er mogelijk wordt wanneer we leren kijken voorbij beperking?

Korte bio – Paul Vrenken

Paul Vrenken is docent lichaamswerk, masseur en yogadocent. Sinds 2008 geeft hij verschillende vormen van yoga in Nederland, waaronder kinder yoga, Ashtanga, Yin en Hatha yoga. Hij is de ontwikkelaar van het kinderyogabordspel.

Daarnaast is hij NGS sportmasseur en HBO-opgeleid massage therapeut. In zijn werk combineert hij yoga, Tai Chi en lichaamswerk als fundament voor professioneel massageonderwijs, met een speciale focus op blinde en slechtziende deelnemers.

Paul woont momenteel in Spanje met zijn vrouw Debby en zoontje Ravi, waar mensen voor opleidingen en retreats in hun gastenverblijf kunnen worden ontvangen.

In onze drukke wereld vergeten we vaak hoe belangrijk het is om ’s avonds écht tot rust te komen. We blijven scrollen op onze telefoon, beantwoorden nog snel een mail of denken aan wat er morgen allemaal moet gebeuren. Geen wonder dat we dan moeilijk in slaap vallen. Een nightly reset helpt om bewust te vertragen en lichaam en geest klaar te maken voor een diepe, herstellende nachtrust.

Ontkoppel van de dag

Een nightly reset begint met loslaten. Zet minstens een halfuur voordat je gaat slapen al je schermen uit. Ja, ook je smartphone. Het blauwe licht van schermen houdt je hersenen actief, terwijl die net in rustmodus moeten gaan. Vervang dat moment door iets rustgevends: een warm bad, zachte muziek of een paar lichte stretch-oefeningen. Zo geef je je lichaam het signaal dat het tijd is om te ontspannen.

Creëer een rustgevende omgeving

Je slaapkamer speelt een grote rol in hoe goed je slaapt. Zorg dus voor zachte verlichting, frisse lucht en een comfortabel bed. Een degelijke lattenbodem ondersteunt je matras op de juiste manier, waardoor je rug en schouders ontspannen blijven. Een goede basis voorkomt niet alleen rugklachten, maar zorgt er ook voor dat je dieper en rustiger slaapt. Kleine details zoals gordijnen die het licht tegenhouden of een zacht tapijt onder je voeten kunnen ook bijdragen aan dat cocoongevoel.

Maak van je avondroutine een ritueel

Een nightly reset hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het gaat om kleine gewoontes die je consistent toepast. Denk aan een vast tijdstip om naar bed te gaan, een korte meditatie of een paar minuten journaling. Door die routine elke avond te herhalen, went je lichaam eraan en zal je sneller in slaap vallen. Vermijd zware maaltijden of cafeïne vlak voor bedtijd, want die kunnen je slaap verstoren.

Comfort is alles

Je beddengoed heeft meer invloed op je slaap dan je denkt. Kies voor zachte, ademende stoffen waarin je je helemaal kan nestelen. Een mooi en comfortabel dekbedovertrek kan zelfs helpen om van je bed een plek te maken waar je echt naar uitkijkt. Combineer het met fris gewassen lakens en een goed kussen, en je creëert een gevoel van luxe zonder veel moeite.

Adem in, ontspan, herlaad

Voor je het licht uitdoet, probeer een paar minuten bewust te ademen. Adem diep in door je neus en langzaam uit door je mond. Voel hoe je schouders zakken en je gedachten stilaan vervagen. Yoga of een korte bodyscan-meditatie kan ook helpen om spanning los te laten. Het gaat erom dat je lichaam begrijpt: “het is tijd om te herstellen”.

De techniek van ooglaseren is de afgelopen jaren sterk verbeterd, waardoor meer mensen de stap durven zetten. Niet alleen omdat het comfort geeft in het dagelijks leven, maar ook omdat het letterlijk ruimte maakt voor een vrijere beoefening van yoga. Je hoeft geen lenzen meer in te doen en je bril niet op te poetsen. Met één behandeling ben je vaak voorgoed van je zichtproblemen af. Dat maakt ogen laseren voor veel mensen een logische en aantrekkelijke keuze. Wanneer je nadenkt over deze stap, is het verstandig om je goed in te lezen. Zo kun je precies inschatten of het iets voor jou is.

Yoga zonder bril of lenzen: meer focus, meer rust

Een van de grootste voordelen van ogen laten laseren is het gemak. Voor yogi’s is dat extra merkbaar. Bij dynamische flows of inversies hoeft een bril niet meer af of rechtgezet te worden. Geen glazen die beslaan tijdens warming-ups, geen montuur dat van je neus glijdt bij neerwaartse hond. Ook tijdens rustige oefeningen, waarbij je langere tijd je ogen sluit, kunnen lenzen uitdrogen of irriteren. Dat kan je concentratie verstoren net op het moment dat je verdieping zoekt. Na de behandeling kun je weer scherp zien zonder hulpmiddelen. Zonder hulpmiddelen beweeg je vrijer, voel je meer verbinding met je lichaam en kun je je aandacht volledig richten op ademhaling en houding. Veel mensen ervaren dat als bevrijdend, zowel op de mat als daarbuiten en zeggen achteraf dat ze het veel eerder hadden moeten doen.

Moderne technieken zorgen voor veiligheid

Voor wie yoga beoefent, zijn gezondheid en lichaamsbewustzijn belangrijke waarden. Het idee om een behandeling aan je ogen te laten doen kan dan spannend voelen. Toch is ooglaseren dankzij moderne technologie een veilige en veel toegepaste ingreep geworden.

De meeste behandelingen zijn volledig pijnloos en duren slechts enkele minuten per oog. Je zicht is vaak al binnen 24 uur verbeterd. Afhankelijk van je situatie kies je samen met de specialist een methode die het beste past. Het herstel verloopt meestal snel en zonder complicaties.

Wanneer kom je in aanmerking?

Niet iedereen komt automatisch in aanmerking voor een laserbehandeling. Je ogen moeten ‘uitgegroeid’ zijn, meestal vanaf 18 jaar, en je sterkte moet stabiel zijn. Ook factoren zoals hoornvliesdikte en gezondheid spelen een rol. Daarom begint elk traject met een uitgebreide vooronderzoek. Hierin worden je ogen volledig doorgemeten en krijg je eerlijk advies. Dat geeft vertrouwen en duidelijkheid. Als je niet in aanmerking komt, hoor je dat ook en worden er soms andere oplossingen aangeboden.

Een investering die je dagelijks voelt

Hoewel een behandeling een eenmalige investering is, valt die vaak mee wanneer je kijkt naar de kosten van brillen, lenzen, vloeistoffen en controles over vele jaren. Veel mensen merken dat de stap zichzelf terugverdient, niet alleen financieel, maar ook in levenskwaliteit. Ze vergelijken de investering met andere uitgaven zoals een nieuwe telefoon of laptop. Het verschil is: dit gebruik je iedere dag, letterlijk vanaf het moment dat je wakker wordt. En het gaat jaren mee. Het verschil merk je meteen: bij het wakker worden, tijdens je werk, in de auto en tijdens elke yogasessie.

Vrijheid in alles wat je doet

Ogen laseren geeft je gemak dat je dagelijks merkt. Zonder bril of lenzen kun je spontaan sporten, reizen, zwemmen of een yogales volgen zonder eerst te bedenken of je lenzendoosje of brillenkoker mee moet. Voor veel yogi’s voelt het alsof er letterlijk een last wegvalt. Je beweegt vrijer en hoeft geen aanpassingen meer te doen omwille van je zicht. Ook tijdens meditatie of ademhalingssessies helpt het wanneer je niet afgeleid wordt door droge lenzen of een bril die in de weg zit. Je komt sneller in een staat van ontspanning en kunt je aandacht volledig richten op jouw practice.

Waarom ogen laseren voor yogi’s een slimme keuze kan zijn

Voor iedereen die meer comfort wil tijdens yoga en in het dagelijks leven kan ogen laseren een waardevolle stap zijn. Het biedt vrijheid, rust en gemak. En juist dat maakt het voor yogabeoefenaars zo’n logische optie. Het is een persoonlijke beslissing, maar eentje die voor veel mensen het verschil maakt. Door je goed te laten informeren en een ervaren kliniek te kiezen, vergroot je de kans op een succesvol resultaat. Zo kun je elke yogales, van intensieve vinyasa tot diepe meditatie, volledig beleven zonder de beperking van brillen of lenzen.

In een wereld waarin productiviteit wordt gemeten in to-do’s, timers en concentratie-apps, lijkt focus het hoogste goed. We leren onszelf om afleiding te blokkeren, onze aandacht te trainen en steeds efficiënter te werken. Maar steeds meer mensen die leven en werken vanuit yoga en bewustzijn merken iets anders op: echte vooruitgang ontstaat niet door focus, maar door flow.

Wat als je niet harder hoeft te concentreren, maar juist meer mag loslaten?

Wat bedoelen we met focus?

Focus betekent dat je je aandacht doelgericht richt op één taak of doel. In de westerse werkcultuur wordt focus vaak gezien als discipline: doorzetten, jezelf dwingen, prikkels uitschakelen. Dat kan effectief zijn, maar het kost ook energie.

Te veel focus kan leiden tot:

• mentale spanning
• perfectionisme
• het gevoel altijd ‘aan’ te staan
• vervreemding van je lichaam en intuïtie

Voor veel yogi’s en bewuste ondernemers voelt dit uiteindelijk niet duurzaam.

---

In onze wintereditie lees je het inspirerende verhaal van yoga-ondernemers Seth Kamphuijs en Pleunie Kerckhoffs. Samen runnen zij yogastudio YOGADNA in Amsterdam en zijn ze sinds kort de trotse ouders van een zoon. In het interview vertellen ze hoe zij het ondernemerschap combineren met het gezinsleven. 

Nooit meer een editie van Yoga International missen? Neem dan een abonnement. 

---

Wat is flow – en waarom voelt het zo anders?

Flow is de staat waarin alles vanzelf lijkt te gaan. Je bent aanwezig, alert en ontspannen tegelijk. De tijd vervaagt, je handelen voelt moeiteloos en je bent volledig verbonden met wat je doet.

In yogatermen kun je flow zien als:

• dharana zonder forceren
• handelen vanuit prana in plaats van wilskracht
• een natuurlijke staat van zijn, niet iets wat je afdwingt

Flow ontstaat niet door controle, maar door afstemming.

Waarom flow beter past bij yoga en bewust leven

Yoga nodigt je uit om te luisteren: naar je adem, je lichaam, je innerlijke ritme. Flow sluit hier naadloos op aan. In plaats van jezelf te disciplineren om gefocust te blijven, stem je je af op wat er op dat moment klopt.

Flow:

• verlaagt stress
• vergroot creativiteit
• versterkt intuïtie
• maakt ruimte voor inspiratie

Waar focus vaak vanuit het hoofd komt, ontstaat flow vanuit het hele systeem: lichaam, adem en bewustzijn.

Focus dwingt, flow nodigt uit

Een belangrijk verschil tussen focus en flow zit in de energie erachter. Focus vraagt vaak om inspanning: ik moet dit afmaken. Flow nodigt uit: ik wil hier nu zijn.

Wanneer je werkt vanuit flow:

• kost actie minder energie
• voel je sneller wanneer iets niet klopt
• neem je natuurlijkere pauzes
• ontstaat er meer vertrouwen in het proces

Dat maakt flow niet alleen prettiger, maar ook duurzamer.

Flow als spirituele oefening

In de yogafilosofie draait groei niet om steeds meer doen, maar om helder waarnemen en juist handelen. Flow is daarmee geen trucje, maar een staat van aanwezigheid.

Door flow toe te laten:

• oefen je in loslaten (vairagya)
• verdiep je je aandacht zonder te forceren (abhyasa)
• kom je dichter bij handelen vanuit je ware natuur

Flow is geen vlucht uit verantwoordelijkheid, maar een verfijning ervan.

Hoe kom je vaker in flow? (zonder jezelf te pushen)

Flow laat zich niet afdwingen, maar je kunt wel de voorwaarden creëren:

• Begin je dag met een korte meditatie of ademhaling
• Werk in blokken die aansluiten bij je energieniveau
• Beweeg tussendoor (een paar zonnegroeten doet wonderen)
• Stop op het moment dat je voelt dat je gaat forceren
• Stel jezelf vaker de vraag: wat klopt nu?

Hoe meer je luistert, hoe vaker flow vanzelf verschijnt.

Minder focus, meer vertrouwen

Flow vraagt om vertrouwen: in jezelf, in je ritme, in het proces. Dat is spannend in een cultuur die draait om controle en prestatie. Maar juist daar ligt de kracht.

Misschien is het niet jouw focus die tekortschiet.
Misschien mag je leren meebewegen in plaats van doorduwen.

Want dat is waar flow begint.

Voor wie bewust leeft, is het luisteren naar de innerlijke stem een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven. Tarot kan daarbij een waardevol hulpmiddel zijn.

1. Meer inzicht in jezelf

Een van de grootste voordelen van tarot is dat het je helpt om stil te staan bij wat er onbewust speelt. De beelden op de kaarten werken als een spiegel: ze raken thema’s aan die je misschien al voelt, maar nog niet onder woorden kunt brengen. Door een kaart te trekken en te reflecteren, krijg je inzicht in gedachten, emoties en patronen die aandacht vragen.

Tarot nodigt uit om eerlijk te kijken naar jezelf, zonder oordeel. Net zoals een yogahouding soms laat zien waar spanning zit, laat een tarotkaart zien waar innerlijke beweging of groei mogelijk is.

2. Versterking van je intuïtie

Tarot helpt je om beter te luisteren naar je intuïtie. In plaats van rationeel analyseren, leer je vertrouwen op wat je voelt bij een kaart: een kleur, een symbool of een emotie die direct aanspreekt. Door hier regelmatig mee te werken, wordt je intuïtieve vermogen sterker en toegankelijker – niet alleen tijdens een tarotmoment, maar ook in het dagelijks leven.

Voor yogi’s voelt dit vaak vertrouwd, omdat intuïtie ook een belangrijke rol speelt in het afstemmen op het lichaam en de adem.

3. Helderheid bij keuzes en levensvragen

Twijfel je over een beslissing of loop je vast in een bepaalde situatie? Tarot kan helpen om verschillende perspectieven zichtbaar te maken. Een kaart geeft geen kant-en-klaar antwoord, maar stelt vragen die je dichter bij je eigen waarheid brengen. Wat speelt er op de achtergrond? Wat vraagt aandacht? Wat kun je loslaten?

Dit maakt tarot tot een waardevol hulpmiddel bij levensvragen rondom werk, relaties, zingeving en persoonlijke ontwikkeling.

4. Ondersteuning bij persoonlijke en spirituele groei

Tarot kan je begeleiden in fases van verandering en transformatie. Het helpt om cycli te herkennen, lessen te zien en bewust te kiezen voor groei. In combinatie met yoga en meditatie ontstaat er een verdiepende practice waarin lichaam, geest en intuïtie samenwerken.

Veel mensen gebruiken tarot als een vast reflectiemoment, bijvoorbeeld wekelijks of bij de nieuwe maan, om intenties te zetten en bewust te leven.

5. Tarot als moment van rust en aandacht

In een wereld vol prikkels biedt tarot een moment van vertraging. Het ritueel van kaarten schudden, trekken en reflecteren nodigt uit tot stilte en aandacht. Dat maakt tarot niet alleen inzichtgevend, maar ook rustgevend – een vorm van mindfulness die je helpt om weer bij jezelf te komen.

Meer verdieping voor yogi’s

Wie tarot wil inzetten op een manier die past bij een bewuste, intuïtieve levensstijl, kan zich verder verdiepen in intuïtief tarot lezen. In de wintereditie van ons tijdschrift staat een verdiepend artikel over intuïtief tarot lezen voor yogi’s, waarin tarot wordt benaderd als spiritueel hulpmiddel dat naadloos aansluit bij yoga en meditatie. Het nummer ligt nu in de winkel. Nooit meer een editie missen? Neem een abonnement.

Koude handen, stijve spieren en een loom gevoel: in de herfst- en wintermaanden heeft ons lichaam vaak wat extra ondersteuning nodig om warm en energiek te blijven. In de yogatraditie wordt warmte niet alleen gezien als een fysieke sensatie, maar ook als een uiting van prana – levensenergie. Met behulp van pranayama, de yogische ademhalingstechnieken, kun je deze innerlijke warmte bewust activeren.

Waar een extra trui of kop thee van buitenaf werkt, doen ademhalingsoefeningen iets bijzonders: ze verwarmen je van binnenuit, stimuleren de spijsvertering (agni) en brengen je energie weer in beweging.

---

In de wintereditie van ons blad gaan we nog dieper in op ademhalingsoefeningen om warm te blijven. Pranayamadocent Laura Bliek geeft onder andere cursussen in pranayama en deelt haar kennis. Het blad ligt nu in de winkel of neem een abonnement om nooit meer een editie te missen.

---

Adem en innerlijk vuur (agni)

Volgens Ayurveda en yoga is warmte verbonden aan agni, het innerlijke vuur dat verantwoordelijk is voor spijsvertering, metabolisme en vitaliteit. Wanneer agni laag is, voelen we ons sneller koud, futloos of zwaar. Pranayama kan dit vuur aanwakkeren – zacht of krachtig, afhankelijk van wat je nodig hebt.

1. Kapalabhati – de adem van het vuur

Krachtig, activerend, verwarmend

Kapalabhati betekent letterlijk ‘schitterende schedel’. Deze oefening bestaat uit korte, actieve uitademingen door de neus, waarbij de buik krachtig naar binnen trekt. De inademing gebeurt vanzelf.

Effecten:

• Verhoogt lichaamswarmte
• Activeert de buikorganen
• Geeft een energieke boost

Zo oefen je:

• Zit rechtop, ontspannen schouders
• Adem krachtig uit via de neus, trek de navel naar binnen
• Laat de inademing passief gebeuren
• Begin met 20–30 ademstoten, bouw rustig op

Let op: niet geschikt bij zwangerschap, hoge bloeddruk of duizeligheid.

2. Bhastrika – de blaasbalgadem

Diep verwarmend en krachtig

Bij Bhastrika zijn zowel de in- als uitademing actief en krachtig, alsof je lucht in en uit een blaasbalg pompt. Deze ademhaling wekt letterlijk hitte op in het lichaam.

Effecten:

• Verhoogt zuurstofopname
• Verwarmt spieren en organen
• Doorbreekt lethargie en kou

Tip: doe 10–15 krachtige ademhalingen, gevolgd door een korte rustpauze. Herhaal maximaal 3 rondes.

3. Surya Bhedana – de zonademhaling

Zacht maar doeltreffend

Surya Bhedana richt zich op de rechter neusvleugel, die volgens de yogafilosofie verbonden is met verwarmende, activerende energie.

Zo werkt het:

• Sluit links af, adem in door rechts
• Sluit rechts, adem uit door links
• Rustig tempo, 6–10 rondes

Deze oefening is ideaal als je het snel koud hebt, maar geen behoefte hebt aan intensieve ademtechnieken.

4. Ujjayi – de verwarmende adem in beweging

Subtiel, kalmerend én verwarmend

Ujjayi staat bekend als de ‘oceaanademhaling’ en wordt veel gebruikt in vinyasa- en ashtangayoga. Door lichte vernauwing van de keel ontstaat warmte en focus.

Waarom deze adem zo fijn is in de winter:

• Houdt het lichaam warm tijdens asana’s
• Brengt rust én alertheid
• Ideaal bij koude ruimtes of trage energie

Wanneer en hoe toepassen?

• Oefen verwarmende pranayama bij voorkeur ’s ochtends of voor je yogapractice
• Combineer met beweging (zonnegroeten) voor extra effect
• Sluit altijd af met een paar rustige ademhalingen of savasana

Warmte als zelfzorg

Pranayama is meer dan een techniek: het is een vorm van zelfzorg. Door bewust met je adem te werken, leer je luisteren naar wat je lichaam nodig heeft. Soms is dat vuur, soms juist verzachting. Maar zelfs op de koudste dagen heb je één krachtig hulpmiddel altijd bij je: je adem.

door Linda de Wolf

Bewegen werd gezien als een mechanisch gebeuren als waren we een marionet die met touwtjes en scharnieren in elkaar zit en waar spieren als elastiekjes ons lijf bewegen door aan die botten te trekken. We leren nog steeds over origo, waar een spier zou beginnen, en insertie, waar een spier eindigt of waar ze aan vast zit. Op die manier bewegen betekent dat je scharnieren, oftewel je gewrichten, het pittig te verduren krijgen.

Zolang we vasthouden aan puur het biomechanische model en ook blessures op die manier behandelen blijven we op het pad van pijn, last, en gericht op het vervangen van gewrichten.

Een nieuwe nieuwe heup of knie is geweldig, maar hoe geweldig zou het zijn als we dat kunnen voorkomen? 

Wat nou als we helemaal niet bewegen als een marionet?

Tijdens de onderzoeken die toen gedaan werden werd ‘die witte verpakking’ (fascia) weggesneden en weggegooid omdat men er van overtuigd was dat het in de weg zat van wat echt belangrijk was: spieren, pezen, botten, organen enzovoort.

De biomechanica was een overtuiging en heeft lang in de weg gestaan van onderzoek naar die genoemde ‘verpakking’.

Fascia onderzoek

De afgelopen decennia is er veel onderzoek gedaan naar fascia, wat het is, waar het zit in ons lijf en hoe het functioneert, en vooral hoe wij door ons fascia kunnen functioneren, fysiek en ook mentaal.

Niet alle fascia heeft dezelfde samenstelling, die blijkt afhankelijk van waar het zich bevindt in je lijf en van de functie op die plek. Fascia kan bijvoorbeeld meer gekristalliseerd zijn, meer collageen bevatten en dus steviger zijn zoals botten. Op andere plekken is het minder gekristalliseerd en bevat het meer hyaluron zuur (en nog steeds collageen) is het ‘plakkerig’ en gel-achtig waardoor het vloeit zoals in en rond spierweefsel en in en rond je organen.

Het voert voor dit artikel te ver om alle eigenschappen en functies die we nu van ons fascia kennen te beschrijven, dat zijn er heel veel en er is ondertussen flink veel over geschreven, super interessant!

Het is een actueel onderwwerp, en de experts zijn er nog niet helemaal over eens wat wel en geen fascia genoemd kan worden en dat levert veel bijzondere gesprekken op.

Waar de experts het wel over eens zijn is dat elke cel in je lijf is omgeven door fascia, echt elke cel, overal in je lijf. Dat heeft men the extra-cellular matrix genoemd.

Het is oneerbiedig genoemd de ‘soep’ waar alles in je lijf door omgeven en mee dooraderd is, je organen, hersenen, ogen, alles bevindt zich in die matrix. In je lijf is ergens niks, holtes bestaan niet.

Fascia en beweging

De afzonderlijke spieren zijn ooit georganiseerd en benoemd door middel van de scalpel van de medici uit die periode van de eerste anatomische onderzoeken, maar in je lijf loopt alles door. Handig om de namen van alle onderdelen te kennen, maar zo beweegt je lijf niet.

Ons lijf is één geheel, niks origo, insertie, maar één groot geheel, een continuüm, met elkaar verbonden en elkaar beïnvloedend.

Je hersenen en zenuwstelsel weten niks van afzonderlijke spieren, maar wel van beweging.

Wat we nu weten is, simpel gezegd, dat we bewegen door ons fascia dat samenwerkt met ons spierweefsel.

Het fascia beweegt ons door rimpelingen, golfbewegingen door je hele lijf heen waarbij het de druk van de bewegingen die je maakt over je hele lijf verdeeld. Dus niet door hefboomwerking, geen biomechanica maar biomotion.

In je fascia zit je veerkracht, essentieel voor lopen, rennen, springen, kortom voor al je bewegingen. Fascia is gek op ritme en bounce, verende bewegingen, en alle beweging die geënt is op lopen, in brede zin. 

Al je weefsel is gevormd zoals DNA wordt afgebeeld, in schuine lijnen, spiralen, in die vormen zit je veerkracht. Er zit geen rechte lijn in je lichaam.

De communicatie om te bewegen wordt ook door je fascia gedaan, razendsnel; je hebt nog niet bedacht dat je je kind NU moet wegtrekken voor die aanstormende auto of je hebt het al gedaan. Fascia reageert sneller dan je brein en gelukkig maar!

Ga je stretchen dan trekt het weefsel zich terug om je te beschermen, dat is een fysiologische reactie, je spierweefsel wordt uiteindelijk strammer en verliest haar veerkracht. 

Je kunt niet meer spiercellen kweken in de lengte, ook worden die cellen niet langer. 

Wat wel kan is weer komen tot de lengte die je spieren van nature hebben (dat is bij iedereen anders) door bv het uitrollen van je fascia of verlengen door hoe je beweegt, wat iets anders is dan stretchen.

Dus zorg goed voor je fascia zodat het soepel en gehydrateerd blijft en alles in je lijf goed kan functioneren.

Als je je die manier van bewegen weer eigen maakt betekent het een veerkrachtig lijf, letterlijk en figuurlijk. Bewegen wordt lichter en kost minder moeite, en de kans op blessures een stuk kleiner, daar worden we toch allemaal blij van?!

Een paar simpele tips:

• Begin de dag met gapen met je hele lijf, doe je kat of hond na. Laat je leiden door je lijf. Een minuut of twee.
• Wanneer je staat en loopt zorg dat je knieën licht gebogen blijven, dus steeds van het slot, en voel wat er gebeurt wanneer je een heel klein beetje meer vering in je tred maakt.
• Zet door de dag heen af en toe een lekker muziekje op en ga rustig bouncen op de beat. Al is het zo klein dat je collega’s op kantoor het niet zien heeft het toch effect op je fascia.

Je kunt natuurlijk ook Fascia Pilates Plus les bij me komen doen, meer info vindt je op CoreBiz
Insta Linda_CoreBiz