Auteur: Marciel Witteman

Mindfulness kan je leren om je ervaringen, gevoelens en gedachten met open en accepterende aandacht tegemoet te treden. Om je ervaringen als het ware te omarmen, en ze te nemen voor wat ze zijn. ‘Het is wat het is’.

‘Het is wat het is’ klinkt simpel, maar is het dat ook?

Alles wat we ervaren heeft een gevoelslading. Die gevoelslading ervaren we door signalen in onszelf. Als iemand bijvoorbeeld iets vervelends tegen je zegt, voel je misschien hoe je maag dichtslaat. Deze interne ervaring wordt in de Chinese Geneeskunde het ‘Innerlijk Landschap’ genoemd. Het Innerlijk Landschap wordt gevormd door verschillende ervaringslagen: (lichaams)signalen onder invloed van emoties, en ook de signalen vanuit interne organen en spieren en pezen. Deze ‘soep’ van signalen vertelt ons wat er in onszelf gebeurt.
Hoe meer je met open aandacht in contact bent met deze ervaringsstroom, hoe makkelijker het is om keuzes te maken waarin denken en voelen samengaan. Alleen… wanneer het Innerlijk Landschap onprettig voelt hebben we de neiging er van weg te gaan, en te gaan bivakkeren in ons hoofd.

Rumineren, of onze alledaagse neurose

Als je kijkt naar dat wat ons systeem uit balans haalt, dan gaat het (meestal) niet over situaties die ons fysieke welzijn bedreigen. We zien wel veel beren op de weg, maar de kans dat je er onderweg naar de supermarkt werkelijk één tegenkomt is klein.

Het zijn onze sociale interacties die vaak stress opleveren, maar die tegelijk het moeilijkst op te lossen zijn. Misschien voel je je in een bepaalde situatie afgewezen, waardoor je omhoog schiet in je hoofd en gaat malen over wat er gebeurd is. Of je maakt je zorgen, en je gaat mentaal in cirkeltjes lopen rond allerlei doemgedachten. Het rumineren, waar zo’n groot deel van de mensen last van heeft. Hoe kom je dan weer met open aandacht in je ervaringsstroom?

Gebruik je tast, en je aandacht opent zich

Je kan de lading van wat je voelt omzeilen, en op zoek gaan naar open lichaamsruimte. In de Kashmiryoga wordt dit gedaan door de tastzin te gebruiken. Ga op een stoel zitten, met de rug tegen de rugleuning. Ga dan via je rug ‘tasten’, voel hoe je de rugleuning aanraakt. Kan je je voorstellen hoe je gevoelsmatig de ruimte áchter de rugleuning aftast? Dan opent je aandacht nog meer, en met deze open aandacht kan je omarmen wat er in je aanwezig is.

Een andere manier die je nog meer in contact brengt met je gevoel en je hartenergie is het werken met klank en klankruimtes. Je zit op een stoel en gaat rustig de OE-klank neuriën, alsof de klank naar binnen vibreert, naar het bekkengebied. Na een aantal ademcycli laat je de klank uitdoven en breng je de aandacht in het bekkengebied. Dan herhaal je hetzelfde met een EE-klank, en breng je de aandacht naar de ribben en flanken. Iedere klank creëert een klankruimte  die je als het ware met je aandacht kan aftasten. In die ruimte kan je voelen wat je voelt, en het er laten zijn. ‘Het is wat het is’.

Rust en vooral mentale rust zijn een gewild ‘goed’. In een tijd waarin bijna iedereen stress ervaart, zoeken we naar meer vertraging en meer stilte. Mentale spanning, gedachten die maar rondjes blijven draaien, gevoel van drukte waardoor je niet meer kan relativeren, hoe fijn zou het zijn als je dat los kan laten?

Om mentale stress los te kunnen laten, is het goed te weten hoe spanning en ontspanning tot stand komen. De energietoestand van lichaam en geest wordt aangestuurd vanuit zenuwkernen in de hersenstam. Energie kan gemobiliseerd en geactiveerd worden, of ook vertragen en stilvallen. Dit zie je terug in lichamelijke spanningspatronen, maar ook in mentale activiteit en de gerichtheid van je aandacht. Bij versnelling en activering ben je meer gericht op ‘doen’ dan op ‘voelen’, en vernauwt je aandacht.

Kalmeer jezelf door meditatie en mindfulness 

Verschillende energetische subtoestanden zeggen niet alleen iets over de versnelling waarin lichaam en geest staan, maar zijn gekoppeld aan verschillende domeinen van gedrag. Bij jaaggedrag ben je doelgericht en actief.
Overlevingsgedrag is verbonden met stressimpulsen, de vecht-vluchtreacties. Je aandacht vernauwt zich en is gericht op ‘gevaar’. Je gedachten weerspiegelen diezelfde focus, je wilt ergens aan ontkomen of ergens mee in gevecht, en je ervaart negatieve emoties als angst, of boosheid of frustratie.

Meditatie en mindfulness kunnen ingezet worden om de overmatige versnelling, en het mentale overkoken weer te kalmeren en tot rust te brengen. In meditatie stop je het ‘najagen’ en verbreed je de aandacht. Deze kalme, open, afgestemde toestand is gekoppeld aan zorggedrag, een belangrijk sociaal systeem bij alle zoogdieren.

Zittend mediteren is niet altijd de oplossing

De vraag is natuurlijk hoe je steeds weer kan ompolen. Vanuit gejaagdheid en stressreacties, naar afstemming en kalmte. Vanuit dieronderzoek is gebleken dat dieren de gemobiliseerde energie van het stress-systeem ontladen via de ledematen. Dus als je in standje ‘snelkookpan’ bent, is zittend mediteren misschien niet de manier om je hoogspanning los te kunnen laten. Probeer dan eens, gedurende je activiteiten, juist beweging te gebruiken om je aandacht te verbreden en te vertragen.

Als je koffie of thee gaat halen, of onderweg bent naar een afspraak, waar is dan je aandacht? Ben je met je aandacht al bij het volgende moment, het volgende doel? Kan je dan je aandacht terugbrengen naar je benen, je voeten, je aandacht in jezelf, en bij wat je nu doet? En dan ook je stap iets vertragen?
Probeer eens als je op straat loopt te voelen bij welke loopsnelheid je het gevoel hebt vloeiend en moeiteloos te bewegen. Of, misschien thuis eens, ga eens achteruit lopen en kijk wat er gebeurt met je aandacht, die zal zich verbreden, en vertragen!

Mediteer aan het eind van de dag

Als je dat gedurende de dag vaker doet, zal je merken dat je minder hoog in je spanning komt. Als je dan aan het eind van de dag gaat mediteren, lukt het je misschien om echt te vertragen. En in die vertraging kan je voelen hoe je open, afgestemde aandacht ook een voedende aandacht is. Met voeding voor je binnenwereld.