Auteur: Marciel Witteman

“Vandaag krijgen jullie de eindtoets van dit jaar mee naar huis.” De docente van de yogaopleiding begint een stapel papieren uit te delen. Vorig jaar schrok ik enorm van deze onverwachte wending; een tóets? Waar je dus fouten in kunt maken? Truus kwam meteen in actie en blèrde: ‘Ha, daar ga je vast helemaal niks van bakken!’ Even was ik nog misleid door het feit dat je de toets thuis mocht maken. Dat zou het vast makkelijker maken. Maar inmiddels weet ik dat de antwoorden op de meeste vragen van een yogatoets nergens terug te vinden zijn. Behalve in jezelf.

Ook de toets die we vandaag mee krijgen bevat dergelijke vragen. Ik geef toe: voor de opdracht ‘beschrijf het achtvoudige pad van Patanjali’ is het handig om gebruik te kunnen maken van onze syllabus. Maar daarin zal ik weinig informatie vinden die me kan helpen om antwoord te geven op vragen als: waar ligt jouw uitdaging bij het yogadocentschap? Of: wat betekent hatha yoga voor jou persoonlijk? De uitsmijter is de allerlaatste van de 43 toetsvragen: wie ben jij?

Zouden er werkelijk mensen zijn die deze vraag echt en waarachtig kunnen beantwoorden?, vraag ik me af. Natuurlijk, ik kan een omschrijving geven aan de hand van een aantal (soms) tegenstrijdige karaktertrekken die mij kenmerken: gedisciplineerd, maar soms ook gemakzuchtig, opgewekt, maar soms ook zwaarmoedig, sterk, maar soms ook onzeker, optimistisch, maar soms ook bang, intelligent, maar soms ook onnozel… Ik kan uitgaan van de verschillende rollen die ik vervul in mijn leven. Ik ben bijvoorbeeld: journalist, auteur, moeder, dochter, zus, echtgenote, vriendin, buurvrouw, persoon met parkinson…

Ik kan uitgaan van wat anderen in de loop van mijn leven tegen mij zeiden. ‘Jij bent zo onhandig!,’ zei mijn stiefmoeder. ‘Jij bent zo slim!’, zei mijn economiedocent. ‘Jij bent zo saai,’ zei het ene vriendinnetje. ‘Jij bent zo gevoelig,’ zei het andere vriendinnetje. ‘Je bent niet mooi,’ zei het ene vriendje. ‘Je bent zo wit,’ zei het andere. Ik kan uitgaan van de verhalen die ik over mijzelf vertel: dat ik ongelooflijk trots ben op mijn gezin, dat ik graag schrijf over wat mij bezighoudt, dat ik in het omgaan met mijn aandoening steeds de lichtpuntjes probeer te ontdekken, dat ik openheid en verbinding met anderen een heel belangrijke waarde vind, dat ik diep van binnen denk dat ik niet voldoe…

Zo kan ik talloze invalshoeken bedenken om een omschrijving van mezelf te geven, maar die zullen allemaal nooit volledig antwoord kunnen geven op de vraag: wie ben ik? Alleen al om de simpele reden dat woorden maar woorden zijn; ze zijn – zoals ik al eens eerder schreef – een weergave van iets dat niet altijd in woorden is te vatten. Natuurlijk probeer ik dat steeds weer, maar ik ontdek meer en meer de beperkingen van woorden. Ik weet inmiddels: hoe meer ik mezelf ontdek, hoe moeilijker dat in woorden is te vatten. Mijn antwoord op de laatste toetsvraag eindigt dan ook zo: ‘Het mooiste dat ik de afgelopen twee jaar over mezelf heb ontdekt, is dat ik veilig ben bij mezelf. Hoe dan ook. Dat is een ongelooflijke geruststelling, en misschien veelzeggender dan welke omschrijving ook.

Het is dom, ik weet het. Maar ik was even vergeten dat het niet verstandig is om op Twitter – ook wel het afvoerputje van de menselijke beschaving genoemd – rond te neuzen terwijl ik me nog zo had voorgenomen om er een mooie dag van te maken. Ik belandde op Twitter omdat ik in een online artikel iets had gelezen over ene ‘Mies’, die op Twitter zou hebben geroeptoeterd dat ze ‘helemaal klaar was met al die terminale mensen die de publiciteit opzoeken’. Vooral Bibian Mentel, die ‘kon ze op gegeven moment gewoon niet meer zien’.

Mies’ Twitteraccount meldt dat Mies ‘schrijft voor geld’, waarbij ze  – aan haar uitlatingen te zien – vermoedelijk op geld uit Telegraafkringen doelt (hoe botter de bijl, hoe beter). Mies bleek inderdaad te kennen te hebben gegeven dat ze het helemaal had gehad met die ‘emoporno’, zoals bijvoorbeeld de deelname van Jan Rot aan De Slimste Mens. ‘Volgende week de doorligwonden van Jan Rot’, tweette ze quasi-komisch. Toch moet Mies enkele hersencellen bezitten, want ze had wel een vermoeden dat je zoiets ‘eigenlijk niet mag zeggen’.

Maar wat me eigenlijk nog meer verbaasde, was de bijval die Mies op Twitter kreeg. Tientallen mensen beaamden ook genoeg te hebben van (terminaal) zieken in de openbaarheid: ‘Houd dat lekker binnenskamers!’. Ofwel: bezoedel onze illusie van een maakbare wereld niet met de rauwe werkelijkheid, aub. Tot zover de verkorte cursus ‘Hoe houd je taboes in stand?, of ‘Hoe schrap je (terminaal) zieken alvast uit het leven?’.

Natuurlijk is het niet altijd fijn, aangenaam of prettig om geconfronteerd te worden met de eindigheid van iemands gezondheid. Dat veroorzaakt gevoelens van ongemak; het zou jou immers ook kunnen overkomen. En omdat je zelf zo negatief tegenover dergelijk ongemak staat, is dat een des te dreigender vooruitzicht. Want dan gaan mensen dus ook tegen jou roepen dat je je shit vooral voor jezelf moet houden. De makkelijkste manier om dit ongemak weg te toveren? Heel hard en stoer roepen dat (terminaal) zieken hun ellende lekker achter de voordeur moeten verstoppen.

Er is ook een andere manier. Ik weet niet of Mies daarvoor zou openstaan – op grond van haar tweets gok ik van niet – , maar met behulp van yoga kun je deze ongemakkelijke gevoelens en gedachten eens nader onderzoeken. Wat maakt dat je beschaamd je hoofd wegdraait als iemand met de ziekte van Parkinson zijn eigen jas niet kan dichtritsen? Waarom zap je liever weg dan iemand in de laatste maanden van zijn leven te zien meedoen aan een televisiequiz? Hele lastige vragen, ik weet het. Maar net als met lastige yogahoudingen zijn dit wel precies de momenten dat er echt iets te leren valt.

Daarmee wil ik niet zeggen dat we ons continu moeten onderdompelen in het leed van anderen. Ik wil alleen zeggen dat het wegwensen van dit leed, of in ieder geval baldadig tweeten dat al die sentimentele terminaal zieken hun leven maar stilletjes en geruisloos moeten uitzitten, een erg eenzijdig beeld geeft van het leven. Ongemak hoort daar net zo goed bij, ook al is het niet leuk. Omdat ik niet weet of Mies hier een boodschap aan heeft, is hier nog een les die ik dankzij yoga heb geleerd: van mensen als Mies hoef ik me gelukkig niets aan te trekken.